Thập ngưu đồ – giác ngộ phật tánh

Phật giáo thiền tông có chế ra thập ngưu đồ, tức là mười bức họa để miêu tả công trình lo thu hồi chân tánh (phật tánh) vì vô minh che lấp…(phục kì lân)

Thập ngưu đồ lược thuật mười đoạn đường tu của con người tu thiền… để đi từ vô minh đến sự kiến tánh thành thật.

Chân tánh hay chân ngã cũng gọi là cái “ta không phải ta” mà nhà phật gọi là phật tánh được tượng trưng bằng con bò trong bản thập ngưu đồ. Con bò có hai màu: màu đen và màu trắng. màu đen để ám chỉ bản tánh bị vô minh che lấp, nghĩa là bò đen và bò trắng kỳ hực chỉ có một, khác nhau một mê ngộ. Cũng như mê là chúng sinh, ngộ là phật.

Nhờ các phép tu quán định mà người tu thiền đi lần tù mê đến ngộ.

Dù là theo đốn pháp (thiền tông), người tu phật bao giờ cũng phải trải qua một thời kì “kì tâm trai”. Thời gian dự bị đólà thời gian thiền (quán định) để lóng sạch thân tâm, dọn đường đến đón ngộ.

Thập ngưu đồ có nhiều bản khác nhau. Mỗi bản có mỗi cách giải thích tuy khác nhua nhưng không sai đường lối chính. Bản trình bày sau đây là bản được dùng thông dụng nhất ở Trung Hoa và Nhật Bản .

Thập ngưu đồ có thể chia ra làm ba bộ phận, tượng trưng cho ba giai đoạn chánh:

  • Tranh chấp và nội tâm (4 bản)

Bản 1: Vị mục: Chưa thu phục được con bò.

Lâu nay bị vô minh che lấp. không biết được chân tánh. Nay nhờ kinh sách mới biết được chúng sinh đều có phật tánh nên tìm… Gặp nó nhưng bản tánh hoang dã vẫn còn nhiều lắm. Sợi dây còn dính nơi cổ bò không phải là bò hoang mà là bò có chủ….

Bò đen hắc từ đầu đến đuôi (bị vô minh che lấp). Người chăn lấy cỏ, lá mà dụ nó…
Cảnh vật xung quanh nặng nề. Nền trời mây đen u ám.

Bản 2: Sơ điều: Hai bên thuận nhau.

Nhờ nỗ lực, người chăn đa cột được cái mồm con bò và giơ roi lên cao để dọa nó phải tuân theo. Con bò cự lại dữ dội, không muốn tuân phục.

Mây đen đã biến mất, cảnh vật yên tịnh, quang đãng. Tuy nhiên, mặt trời vẫn chưa lên.
Mồn con vật lúc này đã biến thành màu trắng, tức là đã trị được khẩu nghiệp (tham ăn, tham nói) . Nên nhớ, chánh ngữ đứng đầu trong tứ giới (chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tịnh tiến) của bát chánh đạo, bước đầu tiên của con đường tu đạo.

Bản 3: Thụ chế: Chịu theo mạng lệnh của người chăn theo đúng giới luật.

Con bò đã chịu phục tùng nhưng chưa hoàn toàn nghe theo, vẫn còn cự lại.
Người chăn bò không còn giơ roi nữa nhưng vẫn cầm hờ trong tay và quan sát cảnh báo con vật.

Mặt trời đã mọc lên nhưng vẫn còn một vài cụm mây chưa tan.

Trọn cái đầu của bò đã biến thành màu trắng (phần trí đã giác ngộ) nhưng phần thân giữa và thân sau vẫn còn màu đen (phần tình cảm và tính dục chưa được giác ngộ). Tâm và trí chưa hòa nhau.

Bản 4: Hồi thủ: Bò nghoảnh lại nhìn người chăn và chịu để người chăn cột vào cội cây một cách ngoan ngoãn.

Người chăn bò cột bò vào gốc cây. Bò ngoảnh mặt lại trong người và ngoan ngoãn thuần phục. Phần trên (từ đầu đến hai chân trước) đều trắng bạch. Tình cảm cao thượng đã được chinh phục. Tâm và trí bắt đầu hòa vào nhau. Nửa sau của bò vẫn còn màu đen (phần tính dục chưa được chinh phục).

Mặt trời đã lên cao. Bầu trời trong vắt.

  • Sau khi tranh chấp (3 bản)

Bản 5: Tuần phục: Hoàn toàn thuần phục, không cự lại nữa.

Người chăn không cần cột bò nữa mà bò vẫn theo người. Tuy vậy, người chân vẫn chưa hoàn toàn tin cậy, trên tay vẫn còn giữ cây roi và sợi dây thừng, mắt không ngừng dõi theo bò. Bò hướng mặt về phái người chăn, không cự lại nữa.

Phần trên và phần thân giữa của bò đã hoàn toàn trắng (phần tính dục chưa được chinh phục).

Nước trên nguồn chảy xuống mát me. Mặt trời đã lên cao nhưng trời vẫn còn một vài bóng mây.

Bản 6: Vô ngại: Người và bò không còn ngăn cách nhau nữa.

Bò đã yên lặng và thuần phục, nó nằm im nghe người thổi sáo. Thân thể trắng toát, chỉ còn một ít màu đen ở sau đuôi (phần tính dục chưa được chinh phục hoàn toàn).

Người không còn lo ngại, thung dung ngồi thổi sáo, bò nằm im nghe tiếng nhạc. Nền trời quang đãng. Người, vật và cảnh hòa đồng. Hoa lá trổ hương thơm ngào ngạt.

Bản 7: Nhậm vận: Hết sức tin nhau, thành thực phục tùng.

Dù đã được thả lỏng tự do nhưng bò chỉ luẩn quẩn bên người chăn, không rời xa.

Người không cần dùng nhạc để dẫn dụ bò, cũng không cần trông chừng con vật nữa.người tìm đến một gốc cây nghỉ ngơi.

Mặt trời lên cao, bầu trời quang đãng. Hoa lá mọc đầy mặt đất, bò tha hồ ăn.

Toàn thân bò đã hoàn toàn chuyển thành màu trắng. Trong và ngoài đã hòa hợp. Tính duch của bò đã được chinh phục. Sự tranh chấp trong nội tâm đã chấm dứt.

  • Kết quả (3 bản)

Bản 8: Tương vong: cả hai đều quên nhau, không ai để ý đến ai mà vẫn không bao giờ quên nhau.

Mặt đất đã biến mất. Người và vật như mây khói, cùng ngao du trên cõi trời mây, không còn để ý gì đến nhau.

Chòm sao Bắc Đẩu đã lộ nửa phần. Mặt rời rực rỡ tren cao. Tối và sáng xen lẫn vào nhau, ngày và đêm một màu, thiện và ác bất phân.

Bản 9: Độc chiếu: Cả hai đã thành một (không có hai nữa).

Người không còn thấy bò đâu nữa. Người và chân thể là một. Người trở về cõi trần và bấy giời núi sông đã hiện hình.Tâm thức con người đã hòa hợp cùng vũ trụ. Chỉ có một, không có hai.

Chòm sao Thất tinh  Bắc Đẩu lộ diện đầy đủ. Mặt trời và sao Bắc đẩu hợp thành một trở thành nguồn sáng duy nhất.

Bản 10: Song dẫn: Người và vật hoàn toàn biến mất, chỉ còn là chân không.

Không còn thấy mình. Không còn thấy đời. Không còn thấy một nữa. Trạng thái của chân không.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.