Những câu hát về tình cảm gia đình – Ngữ văn 7

nhung-cau-hat-ve-tinh-cam-gia-dinh-ngu-van-7

CA DAO DÂN CA: NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH

I. Tìm hiểu bài:

Ca dao – dân ca:

Ca dao, dân ca là những thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống tâm hồn, tình cảm phong phú của con ngưòri. Khái niệm ca dao, dân ca là một khái niệm mang tính lịch sử, nó thay đổi theo thời gian. Ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng dân ca là những sáng tác kết hợp lời và nhạc, còn ca dao là phần lời thơ của dân ca. Ngoài ra, ca dao còn bao gồm cả những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ dân ca. Ca dao, dân ca thường có tính truyền miệng, tính dị bản và tính tập thể.

Ca dao dân ca diễn tả đời sống tâm hồn, tình cảm của một số kiểu nhân vật trữ tình: người mẹ, người vợ, người chồng, người con, … trong gia đình, chàng trai cô gái trong quan hệ tình bạn, tình yêu, … người dân thường, người vợ, người phụ nữ trong quan hệ xã hội.

Trong ca dao, dân ca thường xuất hiện các nhân vật trữ tình quen thuộc như người nông dân, người thợ, người vợ, người chồng, người mẹ, người cha, người con, những chàng trai, cô gái… Rất tự nhiên, tình cảm của con người bao giờ cũng bắt đầu là những tình cảm gia đình. Truyền thống văn hoá đạo đức Việt Nam rất đề cao gia đình và tình cảm gia đình. Những câu hát về tình cảm gia đình chiếm khối lượng khá phong phú

Ca dao, dân ca thường sử dụng thể thơ lục bát (hoặc lục bát biến thể). Đây là thể thơ quen thuộc của dân tộc mà cha ông ta đã sáng tạo nên. Ca dao, dân ca cũng thường sử dụng một số hình thức nghệ thuật quen thuộc trong thơ ca nói chung như phép so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, cường điệu, điệp ngữ…

II. Nội dung và nghệ thuật bài ca dao.

Lời của từng bài ca dao là lời của ai nói với ai?

– Bài 1: Là lời của người mẹ khi ru con nói với con;

– Bài 4: Có thể là lời của ông bà hoặc cô bác nói với cháu, lời của cha mẹ nói với con hoặc của anh em ruột thịt tâm sự với nhau. Điều này được xác định bởi nội dung câu hát.

Tình cảm mà bài (1) muốn diễn tả là tình cảm gì?

– Đó là công lao trời biển của cha mẹ đối với con và bổn phận trách nhiệm của người con.

Chỉ ra cái hay của ngôn ngữ, hình ảnh, âm điệu bài ca dao này?

– Sử dụng hình ảnh so sánh đặc sắc để chỉ công ơn sinh thành, nuôi dạy to lớn.

– Cù lao chín chữ: cụ thể hoá công ơn cha mẹ và tình cảm biết ơn của con cái. Tăng âm điệu tôn kính, nhắn nhủ tâm tình.

Tìm câu ca dao tương tự như bài (1)?

Tình cảm anh em thân thương được diễn tả thế nào trong bài 4?

– Anh em là hai nhưng lại là một: cùng chung cha mẹ sinh ra, cùng chung sống, sướng khổ có nhau trong một nhà.

– Hình ảnh so sánh “tay chân” biểu hiện sự gắn bó thiêng liêng.

Bài ca dao này muốn nhắc nhở chúng ta điều gì?

– Anh em là ruột thịt với nhau, phải biết thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau để bố mẹ vui lòng.

Những biện pháp nghệ thuật nào được hai bài ca dao sử dụng

– Thể thơ lục bát.

– Âm điệu tâm tình nhắn nhủ.

– Sử dụng hình ảnh quen thuộc (núi, biển, ngõ sau, chân tay, …) và hình ảnh so sánh đặc sắc.

Nêu nội dung và nghệ thuật văn bản vừa học?

(Ghi nhớ Sgk/9).

2. Nghệ thuật:

– Thể thơ lục bát.
– Âm điệu tâm tình nhắn nhủ.
– Sử dụng hình ảnh quen thuộc (núi, biển, ngõ sau, chân tay …) và hình ảnh so sánh.

 * Ghi nhớ: Học Sgk/9.

II. Luyện tập.

* Bài tập 1/36:

 Tình cảm được diễn tả trong hai bài ca dao là tình cảm gì? Em có nhận xét gì về những tình cảm đó?

– Tình cảm được diễn tả trong hai bài ca dao là tình cảm gia đình.

Học thuộc 2 bài ca dao trên và nêu nội dung?

Đọc thêm:

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương.

Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

Thương chồng phải lụy cùng chồn
Đắng cay phải chịu, mặn nồng phải cam.

Tay bưng chén muối chén gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ nhau

“Ca dao, dân ca là tiếng hát đi từ trái tim lên miệng”, là thơ ca trữ tình dân gian, phát triển và tồn tại để đáp ứng những nhu cầu và những hình ảnh bộc lộ tình cảm của nhân dân. Nó đã, đang và sẽ còn ngân vang mãi trong tâm hồn của người Việt Nam. Và mai đây đến khi chủ nghĩa cộng sản thành công thì ca dao Việt Nam vẫn rung động lòng người Việt Nam hơn hết. (Lê Duẩn).

Ngoài giá trị văn học, ca dao về đề tài gia đình còn là một tài liệu lịch sử rất quý, vì nó phản ánh khá cụ thể và toàn diện những mặt sinh hoạt, những quan hệ khác nhau của gia đình nông dân. Gia đình là tế bào của xã hội, nó tồn tại và biến đổi, phát triển qua các thời kì xã hội khác nhau. Vì thế, ca dao về loại đề tài này không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có ý nghĩa hiện đại quan trọng. Kiểu gia đình mà xã hội ta đang xây dựng tất nhiên phải mới so với kiểu gia đình mà ca dao phản ánh. Những cái mới ấy không thể không bắt nguồn từ cái đã có” (Hoàng Tiến Tựu, Văn học dân gian Việt Nam, tập II, 1992)

* Một số câu ca dao bắt đầu bằng mô típ “chiều chiều”

– Chiều chiều mây phủ Đá Bia
Đá Bia mây phủ, chị kia mất chồng.

– Chiều chiều ra ngõ mà trông
Ngõ thì thấy ngõ, người không thấy người.

– Chiều chiều ra đứng bờ sông
Muốn về quê mẹ mà không có đò.

– Chiều chiều lại nhớ chiều chiều
Nhớ người áo trắng, khăn điều vắt vai.

LUYỆN TẬP

Câu I. Trả lời ngắn:

  1. Những chủ đề nào thường gặp trong ca dao – dân ca?
  2. Tại sao trong ca dao – dân ca lại có những dị bản khác nhau?
  3. Ca dao – dân ca thưcmg sử dụng thể thơ quen thuộc nào của dân tộc?
  4. Ca dao – dân ca thường sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì?
  5. Bài ca dao thứ nhất nhắn nhủ điều gì?
  6. Bài ca dao thứ hai đã thể hiện tâm trạng nào của người con xa quê?
  7. Bài ca dao thứ ba thể hiện tình cảm gì của con cháu đối với ông bà? Bài ca dao thứ tư đã nêu lên đạo lí sống tốt đẹp nào trong gia đình?

Câu 2. Hãy tìm thêm một số bài ca dao:

–  Nói về tình cảm của cha mẹ đối với con cái.
–  Bắt đầu bằng mô típ thời gian chiều chiều.
–  Nói về tình cảm của con cháu đối vói ông bà, tổ tiên.
–  Nói về tình cảm anh em trong gia đình.

Câu 3: Bài ca dao thứ nhất đã sử dụng những phép so sánh nào? Các phép so sánh ấy có gì đặc sắc? Hãy chỉ rõ.

Câu 4: Theo em, thời gian và không gian trong bài ca dao thứ hai đã gợi lên điều gì?

Câu 5: Qua những câu hát về tình cảm gia đình, nhân dân ta muốn gửi gắm tình cảm gì?

Câu 6: Qua những câu ca dao về tình cảm gia đình, em rút ra dược bài học gì cho bản thân?

Cáu 7: Hãy chỉ ra những nét đặc sắc về nghệ thuật của những câu hát vể tình cảm gia đình.

Câu 8: Sau khi học xong những câu hát về tinh cảm gia đình, em có suy nghĩ về tình cảm gia đình?

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.