Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự – Ngữ văn 8

mieu-ta-va-bieu-cam-trong-van-ban-tu-su-ngu-van-8

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

  • Hướng dẫn bài học:

I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Đọc đoạn trích “Trong lòng mẹ”.

+ Kể (nêu sự việc, hành động nhân vật).

+ Tả chỉ ra tính chất, màu sắc, mức độ của sự việc, sự vật, hoạt động).

+ Biểu cảm (bày tỏ tình cảm, thái độ đối với sự việc, sự vật, h.động).

Trong đoạn trích trên, tác giả kể lại việc gì?

+ Về cuộc gặp gỡ đầy cảm động của nhân vật tôi với người mẹ xa cách lâu ngày.

Sự việc ấy được kể bằng những chi tiết nào?

Mẹ vẫy, tôi chạy theo xe; Mẹ kéo lên xe, tôi oà khóc; Ngồi bên mẹ, quan sát khuôn mặt mẹ …

Xác định các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong đoạn văn?

Yếu tố miêu tả; Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, tôi ríu cả chân lại; mẹ không còm cõi, xơ xác; gương mặt vẫn tươi sáng với dôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má.

Yếu tố biểu cảm:

+ “Hay tại sự sung sướng…sung túc” (Cảm nghĩ).

+ “Tôi thấy … lạ thường” (Cảm nhận).

+ “Phải bé lại … vô cùng” (Phát biểu cảm tưởng).

Các yếu tố này đứng riêng hay đan xen với yếu tố tự sự?

Chúng không đứng riêng mà có sự đan xen vào nhau một cách hài hòa để tạo nên một mạch văn thống nhất.

Câu 2:

So sánh đoạn văn này với đoạn văn của Nguyên Hồng, em có nhận xét gì?

Nếu bỏ tất cả yếu tố tả, biểu cảm như đoạn văn thì câu chuyện không sinh động, không ý nghĩa.

Vậy yếu tố miêu tả và biểu cảm có vai trò gì trong việc kể chuyện?

Yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho đoạn văn trở nên hấp dẫn, sinh động, khiến người đọc phải suy nghĩ, liên tưởng và rút ra được những bài học về tình mẫu tử thiêng liêng.

Bỏ hết các yếu tố kể (tự sự) trong đoạn văn trên chỉ để lại các câu văn miêu tả và biểu cảm thì đoạn văn sẽ bị ảnh hưởng ra sao? Nó có thành câu “ chuyện” không?

Đoạn văn sẽ không còn các sự việc và nhân vật, khi đó câu chuyện sẽ trở nên khó hiểu.

Trong văn tự sự có phải chỉ đơn thuần sử dụng yếu tố tự sự không?

Không, thường xen vào yếu tố miêu tả và biểu cảm.

Yếu tố miêu tả và biểu cảm có vai trò gì trong văn tự sự?

Nhờ có tự sự mà miêu tả và biểu cảm mới bám vào đó và phát triển.

 * Học ghi nhớ sgk/74. 

II. Luyện tập

* Bài tập 1:

Ví dụ đoạn văn trong văn bản

“Tôi đi học”:

“Những ý tưởng ấy tôi chưa lần cnào ghi lên giấy … tôi đi học”.

* Bài tập 2: Viết đoạn văn tự sự:

Đã lâu lắm rồi tôi mới có dịp về quê thăm ngoại. Nhà ngoại tôi nằm ở một làng quê hẻo lánh nhưng phong cảnh rất nên thơ, hữu tình.

Vừa xuống xe, luỹ tre đầu làng vi vu như mời gọi. Dòng kênh xanh uốn lượn hiền hoà quấn quýt như đang bao bọc xóm làng. Tôi men theo dòng kênh xanh mát rượi bóng tre, lần bước với cảm giác miên man, khoan khoái.

Nhà ngoại tôi kia rồi! Lòng tôi bỗng rộn lên một tình cảm khó tả. Bóng ngoại gầy, lưng hơi còng, mái tóc bạc dang hai tay mở rộng. Tôi dứt khỏi tay mẹ, sà vào lòng bà:

– Bà ơi! Cháu nhớ bà quá.     .     

* Liên hệ giáo dục: Nên kết hợp các yếu tố này khi viết văn để tạo hiệu quả nghệ thuật.

Luyện tập viết đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm

  • Hướng dẫn bài học:

I. Các bước xây dựng đoạn văn tự sự có các yếu tố miêu tả và biểu cảm:

Nêu những yếu tố cần thiết để xây dựng đoạn văn tự sự?

Phải có hai yếu tố: Sự việc chính và nhân vật chính.

+ Sự việc: Gồm một hoặc nhiều hành vi, hành động đã xảy ra cần được kể lại một cách rõ ràng, mạch lạc để người khác cũng được biết.

+ Nhân vật: Nhân vật chính là chủ thể của hành động hoặc là một trong những người chứng kiến sự việc đã xảy ra.

Vai trò của các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong đoạn văn tự sự?

Làm cho sự việc trở nên dễ hiểu, hấp dẫn và nhân vật chính trở nên gần gũi, sinh động?

Các yếu tố miêu tả và biểu cảm có thể nhiều hay ít, đậm hay nhạt có cũng đều có vai trò bổ trợ cho sự việc và nhân vật chính.

Quy trình xây dựng đoạn văn tự sự gồm mấy bước? Nhiệm vụ của mỗi bước là gì?

  • Gồm 5 bước:

– Bước 1: Lựa chọn sự việc chính.

– Bước 2: Lựa chọn ngôi kể (Thứ nhất hoặc thứ ba).

– Bước 3: Xác định thứ tự kể (Khởi đầu -> diễn biến -> kết thúc).

– Bước 4: Xác định yếu tố miêu tả và biểu cảm trong đoạn văn sẽ viết.

– Bước 5: Viết thành đoạn văn.

* Lưu ý: Khi viết đoạn văn cần:

– Xác định cấu trúc đoạn: diễn dịch ,qui nạp,..

– Viết câu mở đoạn và các câu khai triển theo cấu trúc.

– Lắp ráp câu mở đoạn với các câu khai triển.

– Kiểm tra tính mạch lạc, liên kết của đoạn văn.

II. Luyện tập

* Bài 1/84: Đóng vai ông giáo kể lại việc lão Hạc sang … bán chó:

Tôi đang ngồi nghĩ ngợi mông lung về những người hàng xóm đang sống quanh tôi, trong đó có lão Hạc. Lão sống âm thầm trong cảnh túng quẫn và trong cả sự chờ đợi vô vọng đứa con trai duy nhất đã đi xa. Bỗng có tiếng dặng hắng ngoài cửa, tôi nhìn ra thì lão Hạc với dáng đi uể oải, chán chường bước vào.
Tôi buột miệng:
– Thiêng thật ! Tôi đ ang nghĩ đến lão đấy!
Lão lặng lẽ ngồi xuống cái ghế gỗ ọp ẹp của nhà tôi, buồn bã nói: – Cậu vàng đi đời rồi ông giáo ạ.
Tôi ngạc nhiên:
– Lão yêu quí nó lắm cơ mà?
– Đành thế, nhưng vẫn phải bán. Cái số kiếp nó cả tôi nữa có khác gì nhau đâu, hả ông giáo ,…

* Bài tập 2:

Đoạn văn trong truyện “Lão Hạc” kể lại phút giây lão Hạc sang báo tin bán chó với vẻ mặt và tâm trạng đau khổ: “Hôm sau … lão hu hu khóc” Sgk/41,42.

– Yếu tố miêu tả: “Cố làm ra vui vẻ … hu hu khóc”.

– Yếu tố biểu cảm: “Tôi muốn ôm … cho có chuyện”.

Chính yếu tố miêu tả và biểu cảm đã khắc sâu vào lòng người đọc hình ảnh một lão Hạc khốn khổ với hình dáng bên ngoài tội nghiệp và đặc biệt là thể hiện rất sinh động sự đau đớn, quằn quại về tinh thần của một ngưởitong phút giây ân hận, xót xa “giá đằng này tuổi rồi còn đánh lừa một con chó”.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.