Hình tượng con gà trống trong đời sống con người Việt Nam

hinh-anh-con-ga-trong-trong-van-hoa

Hình tượng con gà trống trong đời sống con người Việt Nam

Gà trống trên các di chỉ

Trên trống đồng Ngọc Lũ, người ta tìm thấy hình ảnh của sáu hoặc tám con gà xen lẫn giữu mười hoặc mười hai con hươu. Vòng thứ hai có sáu con gà và mười con hươu, tiếp theo là tám con gà và mười cơn hươu. Dựa trên hình ảnh ấy các nhà khoa học cho rằng đó là những con vật biểu trưng cho thời gian và kinh nghiệm săn bắn. Gà chỉ đi ăn ban ngày còn hươu đi ăn ban đêm. Trong một tháng, có sáu đên từ mùng 1 đến mùng 6 là không có trăng và tám đêm từ 22 đến 30 cũng không có trăng. Những đêm ấy không đi săn hươu được.

con-ga-trong

 

Gà trống trông truyền thuyết:

Truyền thuyết thành Cổ Loa

Theo truyền thuyết này, gà trống là một con Kê tinh chuyên tác oai, tác quái, gây hại cho con người. Truyền thuyết kể rằng khi vua An Dương Vương xây dựng thành Cổ Loa thì có một con Bạch Kê tinh kết hợp với các oan hồn tới phá hoại. Hễ tường thành xây lên, chỉ qua một đêm là nó làm sập đổ, mãi không xây được. Nhờ thần Kim Quy mách bảo, nhà vua lập mưu giết được Bạch Kê tinh và xua đuổi hết mọi oan hồn, xây được thành cao. Bởi tiếng gáy vang xa khắp núi rừng, lại có thể bay được như chim, dung mạo hùng dũng phi thường nên gà trống được người xưa tôn kính như một sức mạnh.

Truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh

Ở truyền thuyết này, gà trống là một vật thách cưới: gà trống chín cựa. Loài gà trống chín cựa này có lẽ đã có tồn tại trước đây. Ngày nay ta không tìm thấy nữa nhưng loài gà có 4 cựa, 5 cựa đôi khi vẫn còn bắt gặp. Có lẽ, con số 9 là con số thành cuối cùng trong Kinh dịch, biểu thị cho sự tròn đầy, viên mãn, người xưa mong muốn được thành công, đại thành nên mới lấy vật ứng với con số ấy.

Trong thần thoại

Trong quan niệm phương Đông, gà trống là biểu tượng cho ánh sáng, của ngày mới, Nước ta không có thần thoại riêng về loài gà. Thần thoại kể về con gà trống gọi mặt trời là mượn trong thần thoại chàng Hậu Nghệ bắn rơi mặt trời cứa muôn loài của Trung Quốc. Khi Hậu nghệ bắn rơi chín mặt trời, mặt trời thứ mười sợ hãi vội đi trốn khiến cho mặt đất rơi vào cảnh tối tăm khủng khiếp. Con người và loài vật rủ nhau đi gọi mặt trời, nhưng không thành công, cuối cùng chỉ có con gà trống khỏe mạnh cất tiếng gáy vang, mặt trời tò mò tìm xuống, trái đất bừng sáng trở lại.

Trong văn hóa, tín ngưỡng

Gà trống luôn là vật hiến tế trong các dịp thờ cúng của nhân dân ta. Trong các lễ cúng bái tổ tiên hoặc thần thánh, người ta thường dâng lên con gà trống to, còn để nguyên con. Một vài lễ khác người ta chỉ dùng gà trống lông hoàn toàn trắng hoặc hoàn toàn đen, biểu thị cho sức mạnh ma quỷ.

Con gà trống như cầu nối giữa thế giới con người với thế giới thần linh. Con gà gần gũi với nhà nông, nó là biểu tượng của sự no đủ, thịnh vượng và hiện thân của thời gian. Gà cúng trong đêm giao thừa phải là gà trống hoa, chưa mọc cựa, không khuyết tật, trống mới le te gáy, chưa đạp mái với ý nghĩa khỏe mạnh, tinh khiết… Hình ảnh con gà trống đứng trên đỉnh núi cao (độc lập kim kê) cất vang tiếng gáy gọi mặt trời biểu thị cho sự sức mạnh hùng dũng, uy nghiêm như một vị thần đánh thức mặt trời mãi mãi là một nét đẹp trong văn hóa phương Đông.

Trong võ thuật

Từ hình tượng con gà trống oai phong, hùng dũng với bước đi bệ vệ, nhanh nhẹn, tinh anh và những cú đòn hiểm hóc của nó khi đánh nhau, Nguyễn Lữ đã học hỏi và sáng tạo ra bộ Hùng Kê quyền trứ danh. Trong võ thuật, đây được xem là bài quyền đẹp, uyển chuyển và đầy sức mạnh. Các bài Hùng Kê quyền luôn được lựa chọn làm bài biểu dienx trong các cuộc thi võ thuật trong và ngoài nước. Có thể nói, Hùng Kê quyền mang đậm nét võ thuật uyển chuyển, mềm dẻo và nhanh le của Việt Nam.

Trong nghệ thuật

Hình ảnh con gà trống in đậm dấu ấn trong thơ ca, nhạc, họa, điêu khắc và các loại hình nghệ thuật khác. Đặc biệt là trong hội họa, con gà trống trở thành hình ảnh trung tâm của các bức tranh Làng Hồ với dáng vẻ mạnh mẽ, đức tính hào hoa, lại nhân nghĩa, trí dũng có ý nghĩa biểu trưng cho cuộc sống phồn vinh, thịnh vượng.

Tiếng gà gáy gợi cảm hứng cho biết bao nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, trở thành cảm hứng sáng tạo bất tận. Tiếng gà gáy gọi ngày mới, tiếng gà gáy điểm canh, tiếng gà gáy trưa trong ngày hà nóng nực là hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam, ai đi xa mà chẳng nhớ. Ngày nay, khi cuộc sống phát triển, con người bận rộn trông công việc, tâm hồn cũng không còn tha thiết với nét cổ xưa bình dị, thân thuộc ấy. Cuộc sống tiện nghi làm phai mờ các giá trị. Và đôi khi, trên đường đời tấp nập, bỗng một ngày nghe được tiếng gà gáy ta không khỏi ngỡ ngàng. Nó đánh thức hồn ta dậy, nó gợi nhớ về xa xưa, nó nhắc nhở ta về một thời gian khổ, hy sinh của dân tộc. Rồi khi cất bước đi xa, ta không được quên đi điều đó.      

2 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published.