Đề thi học sinh giỏi lớp 9 môn Ngữ văn năm học 2014-2015 TPHCM

de-thi-hoc-sinh-gioi-tphcm-2018

Câu 1: (8 điểm)
Mượn lời dế mèn trong truyện dế mèn phiêu lưu kí, nhà văn Tô Hoài đã nói lên tâm tư và khao khát của tuổi trẻ: “Hỡi ôi! Còn chi buồn bằng, tuổi thì trẻ, gân thì cứng, máu thì cuồn cuộn với trái tim và tấm lòng thiết tha mà đành sống theo khuôn khổ bằng phẳng”.

Hiện nay, một số bạn trẻ chọn lối sống khác khuôn khổ bằng cách: “ăn mặc lố lăng, hành xử đầy tính bạo lực, phát ngôn làm tổn thương người khác,…”

Vấn đề trên gợi cho em suy nghĩ gì?

Câu 2: (12 điểm)
Rất “thèm” người nhưng nhân vật anh thanh niên trong tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) lại xung phong lên làm việc trên đỉnh Yên Sơn Cao hai nghìn sáu trăm mét không một bóng người. Để rồi từng ngày vẫn luôn khao khát được gặp người.

Rất yêu thương con nhưng nhân vật anh Sáu trong tác phẩm Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng) lại dứt khoát từ giã gia đình đi chiến đấu. Để rồi nơi chiến khu khôn nguôi thương nhớ con.

Qua cảm nhận về những hành động nghịch lí của hai nhân vật trên, em hãy chỉ ra những thông điệp mà các tác giả đã gửi gắm.

* Gợi ý làm bài:

Câu 1 (8 điểm)

  • Mở bài:

Thay đổi để tiến bộ trở thành một trong những động lực thúc đẩy xã hội phát triển. Nhưng nếu sự thay đổi ấy không những không hướng đến sự tiến bộ mà còn đi ngược lại với nền văn hóa, đạo đức xã hội và thuần phong mĩ tục của dân tộc thì đó là sự phát triển lệch lạc. Ngày nay, một số bạn trẻ chọn lối sống khác khuôn khổ bằng cách: “ăn mặc lố lăng, hành xử đầy tính bạo lực, phát ngôn làm tổn thương người khác,… nhằm thể hiện mình nổi bậc, khác thường. Hành động ấy gây nhiều bức xúc trong đời sống xã hội.

  • Thân bài:

Sống theo khuôn khổ bằng phẳng là gì?

Sống theo những lễ nghi, quy tắc, khuôn phép có sẵn. Lối sống ấy tuy có một cuộc đời êm ả nhưng buồn chán, đơn điệu. Trong cách nói của Tô Hoài, hẳn ông muốn nói lên tâm tư và khao khát của tuổi trẻ. Họ đang ở trong lứa tuổi căng tràn sức sống và đầy ắp ước mở. Họ muốn sống sôi nổi, mãnh liệt. Họ muốn sống một cách mới mẻ, sáng tạo và vượt lên trên những gì bình lặng.

Lối sống khác khuôn khổ bằng phẳng là gì?

Lối sống khác khuôn khổ bằng phẳng là lối sống, cách ứng xử phá vỡ các chuẩn mực xã hội, sai trái, không chuẩn mực xã hội nào chấp nhận.

⇒ Có thể thấy, tuổi trẻ mà sống theo khuôn khổ bằng phẳng thì đáng buồn, đáng chán. Nhưng cách sống khác khuôn khổ của một số bạn trẻ thì không thể nào chấp nhận được.

Tại sao sống phải biết làm khác khuôn mẫu theo hướng tích cực, đúng đắn?

Nếu ai cũng sống theo khuôn mẫu bằng phẳng thì trong xã hội sẽ có một loạt người giống nhau một cách mờ nhạt. Thiếu sự đa dạng và đối sánh thì cuộc đời sẽ trở nên buồn tẻ, đơn điệu. Cuộc sống vì thế cũng mất đi ý nghĩa.

Với tuổi trẻ, sự khuôn mẫu sẽ là rào cản lớn bó buộc họ. Bởi đang trong lứa tuổi căng tràn sức sống. Họ giàu nhiệt huyết, say mê và khao khát khám phá. Họ khao khát trải nghiệm, thể hiện và sáng tạo ra những điều mới mẻ.

Sống sáng tạo, mới mẻ là sống như thế nào?

Sống khác khuôn khổ bằng phẳng không có nghĩa là sống phi chuẩn mực, phi đạo đức.  Ví như “Ăn mặc lố lăng, hành xử đầy tính bạo lực, phát ngôn thiếu chuẩn mực làm tổn thương người khác” là hành vi vi phạm đạo đức, trái với đạo lí làm người và xúc phạm thuần phong mĩ tục của dân tộc. Nếu tiếp tục lựa chọn và thể hiện mình sai lầm như vậy, ta sẽ là người làm “khác khuôn khổ” một cách đáng chê cười và tai hại. Sống như vậy chẳng có đóng góp được gì hữu ích cho xã hội.

Sống khác “khuôn khổ bằng phẳng” phải nhằm hướng đến các giá trị tốt đẹp và thật sự hữu ích. Có thể là khát vọng tìm kiếm một lối đi riêng mình. Cũng có thể là sáng tạo ra những điều mới mẻ trong học tập và lao động. Hoặc là thể hiện tài năng, lòng nhiệt thành và bản lĩnh của con người nhiệm vụ đối với nhân dân, đối với đất nước.

Sống khác “khuôn khổ bằng phẳng” là nhằm để gặt hái thành công và tìm kiếm hạnh phúc lớn hơn. Đồng thời, đóng góp nhiều hơn cho xã hội những điều tốt đẹp. Sống khác khuôn khổ không chỉ dừng lại ở việc thõa mãn nhu cầu bản thân hay gây sự chú ý vô nghĩa nào đó.

Phê phán:

Thật buồn thay cho những người trẻ tuổi mà lựa chọn lối sống đơn điệu. Thật là nhàm chán nếu ta không bao giờ chịu thay đổi hoặc nghĩ đến sự đổi mới. Nhưng nếu đổi mới theo chiều hướng lệch lạc sẽ là lối sống vội vã và sai lầm. Lối sống ấy có thể gây ra điều phản cảm, khiến xã hội bức xúc, chê cười. Những người như thế thật đáng chê trách.

Bài học nhận thức và hành động:

Sống biết kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp. Biết kết hợp các giá trị truyền thông ấy với các giá trị mới của thời đại để tạo ra một lối sống hiện đại, đúng đắn và tiến bộ.

Sống biết đề ra cho bản thân cách sống khác khuôn khổ bằng phẳng một cách hiệu quả, phù hợp và ấn tượng.

  • Kết bài:

Lựa chọn cách sống đúng đắn, tiến bộ là trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền hạn của mỗi cá nhân. Tuổi trẻ hãy luôn cầu tiến. Tuổi trẻ phải sống đầy khát vọng, sống mạnh mẽ. Đồng thời tuổi trẻ phải ra sức học tập, rèn luyện mình trở thành người hữu ích, cùng đống góp sức mình xây dựng quê hương, đất nước.

Câu 2 (12 điểm)

  • Mở bài:

Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long)Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng) là hai tác phẩm xuất sắc của nền văn học kháng chiến. Tuy viết về hai đối tượng trong những tình thế khác nhau nhưng hai nhà văn gặp nhau ở một điểm chung: phát hiện và ca ngợi vẻ đẹp con người sau những hành động tưởng chừng như là nghịch lí nhưng lại hết sức hợp lí. Từ đó gửi gắm đến người đọc những thông điệp sâu sắc.

  • Thân bài:

Nhân vật chính là linh hồn của tác phầm. Nhân vật cũng là đối tượng chuyển tải mọi thông điệp của tác giả muốn gửi gắm đến người đọc. Để xây dựng nhân vật, nhà văn phải dụng công trong việc lựa chọn các tình tiết nhằm khắc họa lời nói, hành động, suy nghĩ,… Nhờ đó, các nhân vật mới hiện lên sinh động, cụ thể, vừa có hình vừa có hồn.

Hành động nghịch lí có thể hiểu là những hành động nhìn có vẻ như không logic nhưng thật ra là đúng đắn và chân thực. Thế nên, theo cách nghĩ thông thường, “thèm” người thì phải chọn chốn đông người mà đến và làm việc. Yêu gia đình thì phải luôn ở bên gia đình, được trong nhìn và nói chuyền, yêu thương từng ngày.

Ấy thế mà nhân vật anh thanh niên và ông Sáu đã có những lựa chọn kì lạ. Anh thanh niên xung phong lên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét không một bóng người. Nơi ấy quanh năm vắng vẻ. Anh một mình trên đỉnh cao, làm bạn với mây gió và chim rừng. Ông Sáu tình nguyện từ giã gia đình đi chiến đấu lúc con gái  đầu lòng chưa đầy một tuổi. Đến khi con gái anh lên tám tuổi anh mới có dịp trở về.

Thông qua việc xây dựng những chuỗi suy nghĩ, hành động nghịch lí ấy, tác giả đã giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về nhân vật. Đó cũng là cách gửi gắm thông điệp thầm lặng của người sáng tác.

Nhân vật anh thanh niên

Hình ảnh anh thanh niên trên đỉnh cao mây mù, lộng gió ngày đêm một mình với công việc cho ta thấy anh là một người rất yêu nghề. Anh nhận rõ được ý nghĩa công việc mình đang làm và luôn gắn bó, có trách nhiệm với công việc. Anh nhận ra công việc ấy tuy thầm lặng nhưng cần thiết, đống góp nhiều cho đất nước.

Ngày đầu xung phong lên miền cao ấy, có lẽ anh cũng đã hình dung về nơi mình sẽ đến, việc mình sẽ làm rất khó khăn vất vả. Nhưng với tấm lòng yêu nước thiết tha, tuổi trẻ sôi nổi và niềm say mê công việc, anh đã dũng cảm lên đường.

Xét cho cùng, biểu hiện cao nhất của lòng yêu cuộc sống và con người chính là khao khát được cống hiến. Việc “thèm” người, yêu quý con người của anh thanh niên chính là lí do thôi thúc anh lựa chọn làm việc trên đỉnh cao cô độc. Qua đó thể hiện rõ thông điệ của tác giả: hãy sống hăng say, hãy biến tình yêu cuộc sống và con người thành ý thức đóng góp, thành nhiệt huyết với công việc xây dựng tổ quốc.

Nhân vật ông Sáu

Lựa chọn của ông Sáu một lần nữa khẳng định sâu sắc điều đó. Chiến tranh là nguyên nhân bắt ông Sáu phải có lựa chọn nghiệt ngã. Ông phải rời xa gia đình đi chiến đấu lúc bé Thu – con gái của ông – chưa đầy một tuổi. Chiến tranh chia cắt gia đình. Chiến tranh cũng gây ra những mất mát đau thương không thể bù đắp nổi và những hoài nghi thật khó lí giải.

Ông Sáu ra đi vì tổ quốc. Nhưng ẩn sau đó là tình yêu gia đình thiết tha. Việc đi chiến đấu cũng là gìn giữ đất nước. Đó cũng là để được đoàn tụ, chung sống hạnh phúc cùng vợ và con trong khung cảnh thanh bình. Tình yêu gia đình chính là động lực lớn lao để người chiến sĩ tiến về phía trước. Đó cũng chính là thông điệp mà Nguyễn Quang sáng đã khéo léo gửi đến người đọc: tình yêu nhà và tình yêu đất nước là hai khái niệm không thể tách rời, hướng người ta vươn đến những đều tốt đẹp nhất.

Đằng sau những hành động có vẻ nghịch lí của nhân vật là những điều hết sức hợp lí. Yêu thương, gắn kết với ai đó hoặc cái gì đó không có nghĩa là phải kề cận gần bên. Tình yêu cao cả là phải sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân để có thể mang lại những gì tốt đẹp nhất cho người mình yêu quý.

Thông qua tình yêu với con người và gia đình, cả hai tác giả đều hướng người đọc đến một tình yêu lớn lao hơn. Đó là tình yêu tổ quốc. Tình cảm thiêng liêng ấy thể hiện qua công việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đây là thông điệp hết sức ý nghĩa.

  • Kết bài:

Việc lựa chọn những hành động tưởng chừng nghịch lí ấy đã cho thấy tài năng của hai tác giả trong việc thể hiện vẻ đẹp của nhân vật và tư tưởng của tác phẩm. Tài năng ấy bắt người từ tấm lòng tha thiết đối với cược đời.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.