Văn mẫu 9

CHUYÊN ĐỀ: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN “NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI” – LÊ MINH KHÊ, NGỮ VĂN 9, TẬP 2

8

CHUYÊN ĐỀ:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN

“NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI” –  LÊ MINH KHÊ, NGỮ VĂN 9, TẬP 2

I. Lời mở đầu
      Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới.
      Tích hợp là một tiến trình tư duy và nhận thức mang tính chất phát triển tự nhiên của con người trong mọi lĩnh vực hoạt động khi họ muốn hướng đến hiệu quả của chúng, là vấn đề của nhận thức và tư duy của con người, là triết lý chi phối, định hướng và quyết định thực tiễn hoạt động của con người. Lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào giáo dục trở thành một quan điểm lý luận dạy học phổ biến trên thế giới hiện nay. Xu hướng tích hợp còn được gọi là xu hướng liên hội đang được thực hiện trên nhiều bình diện, cấp độ trong quá trình phát triển các chương trình giáo dục. một trong những phương hướng tích hợp được ứng dụng trong dạy học hiện nay đó là dạy học tích hợp liên môn.
      Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn.

II. Khái niệm
1. Tích hợp: là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp 
       Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất hay là sự nhất thể hoá các cá thể đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải là một phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy.
       Hiểu như vậy, tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, là tính liên kết và tính toàn vẹn. Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn, không còn sự phân chia giữa các thành phần kết hợp. Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ được thụ đắc, tác động một cách riêng rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hay giải quyết một vấn đề, tình huống.
       Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó. Trong Chương trình THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 của Bộ GD&ĐT, khái niệm tích hợp cũng được hiểu là “sự phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc.”
      Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kinh nghiệm,… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những tri thức, kinh nghiệm mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống.

2. Tích hợp liên môn: là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp nhiều lĩnh vực tri thức trong một môn học
       Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học. Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội.
       Tích hợp liên môn còn được hiểu như là phương án trong đó nhiều môn học liên quan được kết lại thành một môn học mới với một hệ thống những chủ đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp học. Như vậy, “Tích hợp” có thể xem là phương pháp của hoạt động dạy học còn “liên môn” là đề cập tới phạm vi nội dung kiến thức trong dạy học.

III. Những cơ sở khoa học
1. Cơ sở lý luận
        Triết học duy vật biện chứng khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tuợng. Các sự vật, hiện tuợng tạo thành thế giới, dù có đa dạng, phong phú, có khác nhau bao nhiêu, song chúng đều chỉ là những dạng khác nhau của vật chất. Nhờ có tính thống nhất đó, chúng không thể tồn tại biệt lập, tách rời nhau, mà tồn tại trong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định. Chính trên cơ sở đó, triết học duy vật biện chứng khẳng định rằng: “liên hệ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự quy định, sự tác động qua lại, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sự vật, của một hiện tượng trong thế giới”.
        Giữa các bộ môn khoa học xã hội có quan hệ với nhau như: Giữa văn học – Lịch sử, giữa Văn học- Triết học, Văn học – Âm nhạc, Văn học – Xa hội học, kiến thức của các môn có thể bổ sung, hổ trợ cho nhau, muốn hiểu được một tác phẩm văn học phải hiểu được hoàn cảnh sáng tác tức là phải biết hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm. Kiến thức của triết học sẽ giúp ta hiểu sự vận động các quy luật trong đời sống xã hội được phản ánh qua hình tượng nhân vật trong tác phẩm văn học. Tri thức Xã hội học cho phép người học khám phá mối liên hệ hữu cơ của cá đối tượng văn học vốn xuất phát từ đời sống xã hội thực tiễn. Khi dạy bài “Bình Ngô đại cáo” giáo viên không thể không nhắc tới cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Khi dạy bài “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên có thể liên hệ đến các sự kiện lịch sử (Lịch sử học); liên hệ đến hình tượng người lính trong văn học kháng chiến chống Mỹ (Nghiên cứu văn học); liên hệ đến tính cách và văn hóa người Hà Nội (Xã hội học); liên hệ đến những bài hát cách mạng (Âm nhạc)… Vì vậy, vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học văn học và các môn học khác là việc thực hiện tính kế thừa trong nhận thức các quá trình lịch sử dân tộc và thế giới từ cổ đến kim, làm cho học sinh hiểu rõ sự phát triển của xã hội một cách thống nhất, liên tục, tránh nhận thức rời rạc, tản mạn. Đồng thời học sinh có thể thấy mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học, từ đó phát triển tư duy tổng hợp, nhất thể hóa cho hoc sinh.
        Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định. Sự thay đổi sự vật, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự thay đổi sự vật hiện tượng khác, và đồng thời nó sẽ ảnh hưởng đến một sự vật, hiện tượng khác nữa. Do đó, khi nhận thức về một vấn đề, chúng ta phải có quan điểm toàn diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối liên hệ rồi vội vàng kết luận bản chất và quy luật của chúng. Vì vậy, để nhận thức đúng đắn một vấn đề phải đặt chúng trong mối liện hệ giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật, hiện tượng đó, trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp, trên cơ sở đó ta mới nhận thức đúng và đầy đủ một vấn đề.
        Ngữ dụng học khẳng định: “Ngôn ngữ là hình thức của tư duy, là phương tiện để biểu tải suy nghĩ của con người về thực tại, về chính bản thân mình và về phương tiện mà con người đang sử dụng”. Bản chất xã hội ấy được phản ánh đậm nét trong tác phẩm văn học – một sản phẩm của tư duy ngôn ngữ. Tác phẩm văn học là một “hình thái xã hội thu nhỏ” được kết tinh bởi tinh thần và tài năng của nhà văn qua các hình tượng văn học nhằm thực hiện một mục đích xã hội nào đó. Nghĩa là bằng tư duy ngôn ngữ, nhà văn biểu đạt bản chất xã hội theo nhận thức của riêng mình dựa trên những quy luật chung nhất.
       Giáo dục học cũng chỉ ta rằng: quá trình giáo dục là quá trình tạo thành bởi nhiều yếu tố, có mối quan hệ biện chứng với nhau và luôn luôn tồn tại trong một môi trường nhất định và chịu sự tác động qua lại với môi trường đó. Nghĩa là ta không thể dạy học hiệu quả khi tách rời các nhân tố trong bài học.

2. Cơ sở thực tiễn
       Lý thuyết tích hợp là một triết lý (trào lưu suy nghĩ) được Ken Wilber đề xuất. Lý thuyết tích hợp tìm kiếm sự tổng hợp tốt nhất hiện thực “xưa- pre-modern, nay-modern, và mai sau- postmodern”. Nó được hình dung như là một lý thuyết về mọi sự vật và cung cấp một đường hướng kết hợp nhiều mô thức rời rạc hiện tại thành một mạng hoạt động phức hợp, tương tác nội tại của nhiều cách tiếp cận

       Lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào giáo dục trở thành một quan điểm lý luận dạy học phổ biến trên thế giới hiện nay. Xu hướng tích hợp còn được gọi là xu hướng liên hội đang được thực hiện trên nhiều bình diện, cấp độ trong quá trình phát triển các chương trình giáo dục. Chương trình được xây dựng theo quan điểm tích hợp, trước hết dựa trên quan điểm giáo dục nhằm phát triển năng lực người học (Rogier, 1996).
        Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc quan điểm tích hợp đã được thể hiện trong một số môn học của trường tiểu học.Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xây dựng môn Tự nhiên – xã hội theo quan điểm tích hợp đã được thực hiện và đã được thiết kế đưa vào dạy học từ lớp 1 đến lớp 5. Cho đến nay việc nghiên cứu quan điểm tích hợp trong quá trình dạy học chưa được thực hiện một cách hệ thống, đầy đủ, đặc biệt là ở bậc trung học. Tuy nhiên trong những năm gần đây, do yêu cầu của xã hội, nhiều nội dung mới đã được tích hợp vào môn học.
       Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THCS và THPT chẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận tri thức khác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật… mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức và kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa, những tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này. Nói khác đi, đó là lối dạy học khép kín “trong nội bộ phân môn”, biệt lập các bộ phận Văn học, Tiếng Việt và Làm văn vốn có quan hệ gần gũi về bản chất, nội dung và kĩ năng cũng như mục tiêu, đủ cho phép phối hợp, liên kết nhằm tạo ra những đóng góp bổ sung cho nhau cả về lí luận và thực tiễn, đem lại kết quả tổng hợp và vững chắc trong việc giải quyết những tình huống tích hợp hoặc những vấn đề thuộc từng phân môn.

3. Thực trạng của vấn đề dạy học liên môn hiện nay
        Thực trạng của vấn đề dạy học liên môn hiện nay có những nét chính sau:
        Hiện nay giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp, vận dụng quan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy các bộ môn để nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục. Giáo viên đã nêu ra những thuận lợi cũng như khó khăn khi vận dụng quan niệm dạy học này là số học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn nhất là các bộ tự nhiên ngày càng nhiều hơn, sách giáo khoa được trình bày theo hướng “mở”. Tuy nhiên, việc vân dụng quan niệm dạy học này cũng gặp phải những khó khăn nhất định như điều kiện dạy học còn nhiều hạn chế, thiếu thốn, do lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho các môn thì ít; đời sống của giáo viên còn thấp. Học sinh ít hứng thú với các môn xã hội.
        Mặc dù, quan niệm dạy học liên môn đã được vận dụng vào giảng dạy ngữ văn, song hiệu quả đạt được là chưa cao. Do đó phần lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa phát huy được tính tích cực trong học tập.
       Vì vậy với chuyên đề này, không tham vọng gì nhiều, chúng tôi chỉ muốn đưa ra một số nội dung cơ bản, trong việc vận dụng kiến thức của các bộ môn cụ thể để giải quyết vấn đề nảy sinh trong quá trình dạy học.

III. Hiện trạng dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” trong trường THCS hiện nay
        Hiện nay, việc dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” trong trường học còn gặp nhiều khó khăn. Thứ nhất, văn bản khá dài, học sinh khó nắm bắt sự kiện và hình tượng nhân vật. thứ hai, Sức biểu đạt của chủ đề khá rộng, giáo viên khó giảng dạy hết được các hình tượng nhân vật. hầu hết chỉ phân tích nhân vật Phương Định để làm nổi bật chủ đề. Thứ ba, Hình tượng nhân vật biểu hiện hết sức phức tạp (xuất thân, công việc và cuộc sống, cá tính, sở thích, tình cảm đồng đội, nội tâm…). Bởi thế, giáo viên cần phân tích chi tiết, đồng thời khái quát hóa cao độ mới có thể bao quát được toàn bộ các hình tượng nhân vật và nội dung tác phẩm.
      Các nhân vật được cá tính hóa, khắc họa đậm nét khiến cho học sinh khó khăn trong việc nhớ kiến thức và dữ kiện.
     “‘Những ngôi sao xa xôi” là văn bản truyện duy nhất trong chương trình học kì 2, ngữ văn 9, khiến cho việc so sánh các hình tượng người lính (nhân vật truyện) với những hình tượng văn học trong tác phẩm khác trở nên khó thực hiện hơn. Chương trình có các tác phẩm nói về hình tượng người lính, song được biểu đạt bằng ngôn ngữ thơ với đặc trưng khác biệt. Nghĩa là, việc bố trí chương trình chưa hợp lí, khiến giáo viên chưa chủ động trong việc giảng dạy đạt hiệu quả cao.

* Một vài phương thức đang được vận dụng trong dạy học văn bản “Nững ngôi sao xa xôi”
– Dạy học theo phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm.
– Dạy học theo phân tích hình tượng nhân vật.
– Dạy học chủ đề người lính.

IV. Các định hướng tích hợp trong dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi”
* Dạy học tích hợp theo môn học (liên môn).
* Dạy học tích hợp theo chủ đề, đề tài.
* Dạy học văn học so sánh.

V. Vận dụng dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” theo định hướng tích hợp liên môn
* Định hướng tích hợp:
– Tích hợp văn bản “ Những ngôi sao xa xôi” và lịch sử kháng chiến chống Mỹ.
– Tích hợp văn bản “ Những ngôi sao xa xôi” và hình tượng người lính.
– Tích hợp văn bản “ Những ngôi sao xa xôi” và âm nhạc (ca khúc cách mạng).

– Tích hợp văn bản “ Những ngôi sao xa xôi” và kiến thức tập làm văn.

* Vận dụng:

BÀI 28
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Lê Minh Khuê)

I.  Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp HS cảm nhận được tâm hồn trong sáng – tính cách dũng cảm hồn nhiên trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhưng vẫn lạc quan của các nhân vật nữ thanh niên xung phong trong truyện.
– Thấy được nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật – đặc biệt là miêu tả tâm lí – ngôn ngữ và nghệ thuật kể chuyện của tác giả.
2. Kĩ năng: Rèn luỵên kỹ năng phân tích tác phẩm truyện (cốt truyện – nhân vật – nghệ thuật trần thuật)
3. Thái độ: Giáo dục thái độ sống lạc quan, tin tưởng vào tương lai, có ý thức phấn đấu cho sự nghiệp chung của đất nước.

II. Chuẩn bị:
1. Giáo viên:
+ Phương pháp: Phương pháp tíc hợp liên môn, phân tích tổng hợp, liên hệ thực tế, vấn đáp, giảng bình, đọc phân tích, tái hiện…
+ Bảng phụ, tư liệu, chân dung tác giả Lê Minh Khuê, các hình ảnh về thanh niên xung phong trong chiến trường, bài thơ “Gửi em cô thanh niên xung phong”-Phạm Tiến Duật…
2. Học sinh: Đọc, nghiên cứu văn bản.

III. Tiến trình lên lớp
1.Ổn định: Kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới:

HĐ CỦA GIÁO VIÊN
Hoạt động 1: Đọc- Tìm hiểu chú thích
– HD đọc, GV đọc mẫu và gọi học sinh đọc tiếp, nhận xét
– Gọi 1 HS đọc chú thích * (151)
HỎI: Trình bày những hiểu biết của em về nhà văn Lê Minh Khuê?
– Yêu cầu thảo luận nhóm.
(Cho HS xem chân dung tác giả)
– GV giảng: Lê Minh khuê trưởng thành và bắt đầu viết văn khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang trong thời kì khốc liệt. Cô chuyên viết về cuộc sống và chiến đầu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn. Với thể loại truyện ngắn linh hoạt, phản ánh nhanh thông tin, phù hợp với hoàn cảnh chiến tranh, những truyện ngắn của nhà văn nhanh chóng đến với chiến trường, kịp thời cổ vũ, động viên các chiến sĩ chiến đấu chống kẻ thù.

– HỎI: Trình bày những hiểu biết về truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” (Hoàn cảnh sáng tác, để tài, bố cục, ngôi kể, phương thức biểu đạt…)
– Yêu cầu thảo luận nhóm.
(cho HS xem ấn phẩm sách)
– GV nhận xét, giải thích những từ khó.
* Câu hỏi gợi hướng:
– Hãy trình bày những sự kiện lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ những năm 1970 – 1971, để thấy ý nghĩa của tác phẩm.
– Kể tên một vài bài thơ, bài hát viết về hình ảnh người thanh niên xung phong trong kháng chiến mà em biết.

– Tóm tắt nội dung văn bản SGK.
– Gọi 2 học sinh tóm tắt

– HỎI: Truyện được viết theo phương thức biểu đạt nào?
– HỎI: Truyện được kể bởi nhân vật Phương Định, cách chọn ngôi kể như vậy có tác dụng gì trong thể hiện nội dung ?

– HỎI: Truyện có nhan đề: “ Những ngôi sao xa xôi”. Đó là môt cái tên mang ý nghĩa ẩn dụ. Theo em, ý nghĩa ẩn dụ đó là gì?

Hoạt động 2: Đọc – Tìm hiểu văn bản
– Gv đọc mẫu, gọi HS đọc tiếp văn bản.
– HỎI: Trình bày cuộc sống và chiến đấu của ba nữ thanh niên xung phong được miêu tả trong văn bản?
– HỎI: Cuộc sống ở cao điểm diễn ra trên hai phạm vi. Đó là không gian mặt đường và không gian hang đá.
a) Không gian mặt đường hiện lên qua những chi tiết nào?
– GV giảng: – Công việc của các cô đặc biệt nguy hiểm. Họ phải chạy trên cao điểm giữa ban ngày, phơi mình ra giữa vùng trọng điểm đánh phá của máy bay địch để đo và ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếucần thì phá bom. Nhiệm vụ của họ thật quan trọng nhưng cũng đầy gian khổ, hisinh, phải mạo hiểm với cái chết, luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng cảm và bình tĩnh hết sức.

HỎI: Hãy nêu suy nghĩ về hoàn cảnh không gian đó?

HỎI: Cuộc sống của ba nữ thanh niên xung phong trong hang đá hiện lên như thế nào?
– GV giảng: Ba cô gái ở trong một cái hang dưới chân cao điểm, giữa một vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn, nơi tập trung nhiều nhất bomđạn, sự nguy hiểm và ác liệt, từng ngày từng giờ phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ. Có biết bao thương tích vì bom đạn giặc: “Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy. Những cây nhiều rễ nằm lăn lóc. Những tảng đá to. Một vài cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất”. Đó là hiện thực đầy mùi chiến tranh, không có màu xanh của sự sống, chỉ thấy thần chết luôn rình rập. Núi rừng trường sơn trùng điệp, thiếu vắng con người, điều kiện thiếu thốn, nhất là đối với phụ nữ.

– HỎI: Lê Minh Khuê đặc biệt khắc họa đậm nét vẻ đẹp tâm hồn của ba nữ thanh niên xung phong. Ở họ có những nét gì chung để gắn bó thành một khối thống nhất và những gì là nét riêng ở mỗi người?
– GV giảng:
+ Tuy mỗi người có tâm hồn riêng, có cá tính riêng nhưng ở họ ta thấy một tình yêu tổ quốc thiết tha. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, họ rời xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào cái nơi mà sự mất còn chỉ diễn ra trong gang tấc. Họ có tinh thần trách nhiệm cao với công việc, lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh. Họ hi sinh tuổi thanh xuân và không tiếc máu xương, thực hiện lí tưởng cao đẹp: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/ Mà lòng phơi phới dậy tương lại”. Ở họ còn có tình đồng đội gắn bó, thân thiết: hiểu được tính tình, sở thích của nhau, quan tâm chăm sóc nhau rất chu đáo. Cuộc sống chiến đấu ở chiến trường thật gian khổ, hiểm nguy nhưng họ luôn lạc quan, yêu đời. Họ có cuộc sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc cảm, nhiều mơ ước. Kỉ niệm sống dậy như những khoảng sáng trong tâm hồn, những cảm xúc hồn nhiên như nguồn sống, điểm tựa, giúp họ thêm vững vàng, thêm sức mạnh vượt qua những khó khăn,nguy hiểm.
→ Quả thật, đó là những cô gái mang trong mình những tính cách tưởng như không thể cùng tồn tại, vô cùng gan dạ, dũng cảm trong chiến đấu mà cũng hồn nhiên, vô tư trong cuộc sống sinh hoạt.

* Câu hỏi gợi hướng:
– Hình ảnh ba nữ thanh niên xung phong gợi nhớ đến mười nữ anh hùng ở Ngã ba Đồng Lộc đã anh dũng hi sinh trong chiến đấu. Em hãy kể lại sự kiện ấy?
– Hình ảnh Hà Nội một lần nữa được tái hiện qua kí ức của Phương Định. Trong các tác phẩm em đã từng học, tác phẩm nào cũng tái hiên hình ảnh Hà Nội qua kí ức của nhân vật?
– Những bài hát được nhắc đến trong tác phẩm là những ca khúc cách mạng nổi tiếng, em có thể trình bày một trong những ca khúc ấy.

– HỎI: Phương Định là nhân vật được tác giả tập trung khắc họa đậm nét. Hãy phân tích vẻ đẹp tâm hồn của Phương Định được thể hiện trong văn bản?
– GV giảng: Qua dòng suy tư của Phương Định, người đọc không chỉ thấy sự toả sáng của phẩm chất anh hùng mà còn hình dung được thế giới nội tâm phong phú ở cô. Sự khốc liệt củavchiến tranh đã tôi luyện tâm hồn vốn nhạy cảm yếu đuối thành bản lĩnh kiêncường của người anh hùng cách mạng. Nét điệu đà, hồn nhiên, duyên dáng của một cô gái càng tôn thêm vẻ đáng yêu của cô Thanh niên xung phong gan dạ, dũng cảm.

– HỎI: Qua hình tượng nhân vật hãy nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn Lê Minh Khuê?
– GV giảng: Qua nhân vật Phương Định và các cô thanh niên xung phong, Lê Minh Khuê đã có cái nhìn thật đẹp, thật lãng mạn về cuộc sống chiến tranh, về con người trong chiến tranh.Chiến tranh là đau thương mất mát song chiến tranh không thể hủy diệt được vẻ đẹp tâm hồn rất tươi xanh của tuổi trẻ, của con người. Chính từ những nơi gian lao, quyết liệt ta lại thấy ngời sáng vẻ đẹp của tuổi trẻ, của chủ nghĩa anh hùng Cách mạng Việt Nam. Phương Định (cũng như Nho và Thao) là hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ cứu nước.
* Câu hỏi gợi hướng:
– Hãy kể tên một vài nhà thơ nhà văn tiêu biểu, có đóng góp to lớn trong nền văn học kháng chiến chống Mỹ.
– Dù trong hoàn cảnh nào, người chiến sĩ luôn giữ vững phẩm chất kiên trung, anh hùng, quyết chiến đấu, hi sinh để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, bảo vên đất nước. Hãy chứng minh nhận định trên qua hình ảnh người lính biểu hiên trong các tác phầm:
+ Đồng chí (Chính Hữu).
+ Bài thơ về tiểu độ xe không kính (Phạm Tiến Duật).
+ Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải).
+ Viếng lăng Bác (Viễn Phương).

Hoạt động 3: Tổng kết.
– HỎI: Em cảm nhận được vẻ đẹp nào của tính cách nhân vật nữ thanh niên xung phong?
– Ba cô thanh niên xung phong trong những trang văn xuôi trữ tình êm mượt của Lê Minh Khuê gieo vào lòng người đọc ấn tượng khó quên về vẻ đẹp lung linh tỏa sáng của những ngôi sao xa xôi. Hình ảnh họ khiến ta nhớ đến ý thơ của Lâm Thị Mĩ Dạ trong “Khoảng trời hố bom”:
“Đêm đêm tâm hồn em tỏa sáng
Những vì sao ngời chói lung linh”
– Qua tác phẩm, em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với tương lai đất nước? – HS đọc chứ thích SGK.

HĐ CỦA HỌC SINH

– HS thảo luận và trình bày:

+ Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnhThanh Hóa.
+Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập thanh niên xung phong và bắt đầu viết văn vào đầu những năm 70.
+ Lê Minh Khuê là cây bút nữ chuyên về truyện ngắn.
+ Trong những năm chiến tranh, truyện của Lê Minh Khuê viết về cuộc sống chiến đầu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn.
+ Sau năm 1975, tác phẩm của nhà văn bám sát những chuyển biến của đời sống xã hội và con người trên tinh thần đổi mới.

– HS thảo luận.
– Trình bày.
+ Truyện “Những ngôi sao xa xôi” ở trong số những tác phẩm đầu tay của Lê Minh Khuê, viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra các liệt.Văn bản đưa vào sách giáo khoa có lược bớt một số đoạn.
+ Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập “Nghệ thuật truyện ngắn thế giới” xuất bản ở Mĩ.
+ Ca ngợi cuộc sống, chiến đấu của thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.
+ Bố cục: 3 phần

Tóm tắt: Truyện kể về ba nữ nữ thanh niên xung phong trong tổ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Công việc của họ rất nguy hiểm: quan sát địch thả bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp và đánh dấu vị trí những trái bom chưa nổ, phá bom thông thường. Họ sống hồn nhiên, thanh thản, mơ mộng và rất yêu thương gắn bó với nhau trong tình đống đội. Phần cuối truyện miêu tả hành động và tâm trạng các nhân vật chủ yếu là Phương Định. Trong một lần phá bom Nho bị thương và được sự săn sóc của hai người đồng đội.

– Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
– Nhân vật chính kể về bạn bè →Tạo điều kiện thuận lợi để tác giả miêu tả, biểu hiện thế giới tâm hồn, những cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật tạo điểm nhìn phù hợp để miêu tả hiện thực cuộc sống chiến đấu trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn )
– Là những cô gái thanh niên xung phong hồn nhiên trong sáng, dũng cảm trong cuộc kháng chiến chống Mĩ trên tuyến lửa Trường Sơn

– Ý nghĩa nhan đề: Nhan đề “Những ngôi sao xa xôi” mang ý nghĩa ẩn dụ. Hình ảnh Những ngôi sao gợi liên tưởng về những tâm hồn hôn nhiên đầy mơ mộng và lãng mạn của những nữ thanh niên xung phong trẻ tuổi chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Những nữ thanh niên xung phong như những ngôi sao xa xôi toả ánh sáng lấp lánh trên bầu trời.

– HS lắng nghe và đọc tiếp.

– HS quan sát, trả lời.
* Công việc và không gian chiến đấu:
+ Con đường: bị đánh lở loét… han gỉ nằm trong đất
+ Máy bay rít: tiếng máy bay trinh sát rè rè; phản lực gầm gào; rót vào tai một cảm giác khó chịuvà căng thẳng.
+ Bom nổ: Đất dưới chân chúng tôi rung ; một thứ tiếng kì quái đến váng óc ; đất rơi lộp bộp ; mảnh bom xé không khí, lao vào rít vô hình trên đầu.
+ Bom nổ chậm: Quả bom năm lạnh lùng trên một bụi cây khô, một đầu vùi xuống đất. …
+ Sau đợt bom vắng lặng: chỉ có Nho và chị Thao. Và bom. Và tôi ngồi đây.

→ Căng thẳng, ác liệt, nguy hiểm luôn đe dọa.

– HS thảo luận, trả lời.
+ Nơi ở: một hang đá nhỏ.
+ Vật dụng đơn sơ, ít ỏi.
+ Trên cao điểm, trong vùng trọng điểm, nơi ném bom ác liệt của kẻ thù.
+ Đơn độc, trơ trọi, khô cằn, thường xuyên hứng chịu đạn bom.

– HS thảo luận
– HS trình bày bằng bảng giấy.

* Nét chung:
– Họ là những cô gái còn rất trẻ, tuổi đời mười tám đôi mươi.
– Có tinh thần trách nhiệm cao với công việc,lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh
– Ở họ còn có tình đồng đội gắn bó, thân thiết.
– Cuộc sống chiến đấu ở chiến trường thật gian khổ, hiểm nguy nhưng họ luôn lạc quan, yêu đời.
– Có cuộc sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc cảm, nhiều mơ ước.
* Nét riêng:
+ Chị Thao: Bình tĩnh trước thử thách, dứt khoát trong công việc, thích hát, sợ máu nhưng rất can đảm trong công việc, mềm yếu trong tình cảm.
+ Phương Định: Thích ngắm mình trong gương, mê hát, có cá tính, sinh động và chân thực, hành động can đảm, dũng cảm, tâm hồn trong sáng, lạc quan, giàu tình cảm…
+ Nho: Hồn nhiên, tươi trẻ.

– HS thảo luận trả lời.
* Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng, nhạy cảm, mơ mộng. Là cô gái trẻ người Hà Nội, từng có một thời học sinh hồn nhiên vô tư. Cô hay nhớ về kỷ niệm, hay mơ mộng, tìm thấy sự thú vị trong cuộc sống, trong cả công việc đầy nguy hiểm. Hồn nhiên, yêu đời, thích hát, thuộc rất nhiều bài hát, Dưới cơn mưa đá, cô vui thích cuống cuồng
* Phương Định là người có phẩm chất anh hùng. Có tinh thần trách nhiệm với công việc, dũng cảm, gan dạ, bình tĩnh, tự tin và rất tự trọng. Cô Thương yêu những người đồng đội của mình.

– HS suy nghĩ trả lời.
+ Vẻ đẹp của lí tưởng yêu nước.
+ Vẻ đẹp chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
+ Tinh thần chiến đấu, hi sinh vì tổ quốc.

– HS suy nghĩ trả lời.
+ Phấn đấu học tập và rèn luyện tốt, trở thành người hữu ích, đem sức mình xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

ND GHI
I. Đọc- Tìm hiểu chú thích
1. Tác giả:
– Lê Minh Khuê ( 1949), quê Thanh Hóa.
– Là một cây bút tiêu biểu của nền văn học kháng chiến chống Mỹ.
– Chuyên viết truyện về cuộc sống và chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn.

2. Tác phẩm : 
– Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra các liệt. Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập “Nghệ thuật truyện ngắn thế giới” xuất bản ở Mĩ.
+ Đại ý: Ca ngợi cuộc sống, chiến đấu của thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.

+ Bố cục: 3 phần.
+ Tóm tắt vănbản:

+ Ngôi kể: Truyện kể theo ngôi thứ nhất.
* Tác dụng:
+ Tạo một điểm nhìn phù hợp dễ dàng tái hiện hiện thực khốcliệt của chiến tranh.
+ Khắc họa thế giới tâm hồn, cảm xúc và suy nghĩ của nhânvật một cách chân thực giàu sức thuyết phục.
+ Làm hiện lên vẻ đẹp của con người trong chiến tranh.

* Ý nghĩa nhan đề: Hình ảnh Những ngôi sao gợi liên tưởng về những tâm hồn hôn nhiên đầy mơ mộng và lãng mạn của những nữ thanh niên xung phong trẻ tuổi chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Những nữ thanh niên xung phong như những ngôi sao xa xôi toả ánh sáng lấp lánh trên bầu trời.

II. Đọc – Tìm hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba nữ thanh niên xung phong
a. Cuộc sống và chiến đấu ở cao điểm:
+ Nơi ở: một hang đá nhỏ.
+ Vật dụng đơn sơ, ít ỏi.
+ Trên cao điểm, trong vùng trọng điểm, nơi ném bom ác liệt.
+ Đơn độc, trơ trọi, khô cằn, thường xuyên hứng chịu đạn bom.
– Công việc của các cô đặc biệt nguy hiểm: Chạy trên cao điểm dưới bom đạn của kẻ thù, tính khối lượng đất, xác định tọa độ bom rơi, phá bom nổ chậm.
→ Cuộc sống căng thẳng, đầy khẩn trương, khắc nghiệt, nguy hiểm.

b. Vẻ đẹp tâm hồn
* Nét chung:
+ Họ là những cô gái còn rất trẻ.
+ Có tinh thần trách nhiệm cao với công việc, lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh.
+ Có tình đồng đội gắn bó, thân thiết.
+ Hồn nhiên, lạc quan, yêu đời, hướng đến tương lai.

* Nét riêng:
– Chị Thao:
+ Bình yên trước thử thách
+ Dứt khoát trong công việc
+ Thích hát
+ Sợ máu
– Phương Định:
+ Có cá tính, sinh động và chân thực.
+ Hành động can đảm, dũng cảm.
+ Tâm hồn trong sáng, lạc quan, giàu tình cảm…
– Nho: hồn nhiên, tươi trẻ.

2. Nhân vật Phương Định:
– Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng, nhạy cảm, mơ mộng, hồn nhiên và yêu đời.
– Có tinh thần trách nhiệm với công việc.
– Dũng cảm, gan dạ, thương yêu những người đồng đội của mình.
– Bình tĩnh, tự tin và rất tự trọng.
→Phương Định (cũng như Nho và Thao) là hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ cứu nước.

3. Củng cố :
* Nội dung:
Truyện “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê đã làm nổi bật tâm hồn trong sáng,mơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đườngTrường Sơn. Đó chính là hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ Việt Nam trongthời kì kháng chiến chống Mĩ.
*Nghệ thuật:
– Lựa chọn ngôi kể phù hợp, cách kể chuyện tự nhiên.
– Nghệ thuật xây dựng nhân vật, nhất là miêu tả tâm lí.
– Ngôn ngữ giản dị, vừa mang tính khẩu ngữ vừa đậm chất trữtình.
– Câu văn ngắn, nhịp điệu dồn dập, gợi không khí chiếntrường.
* Cho HS đọc ghi nhớ SGK
4. Hướng dẫn học bài ở nhà:
– Học, nắm nội dung phân tích
– Soạn: Rô- bin- Xơn ngoài đảo hoang theo câu hỏi SGK

Rút kinh nghiệm:
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
============

0 ( 0 bình chọn )

Kết nối với chúng tôi

Sự kiện nổi bật

Thứ 5

27/04/2021 00:00

Mã miễn phí vận chuyển 5.5 Shopee

Tại địa điểm

Duongleteach.com

Chủ đề